İNSAN HAKLARI EVRENSEL BİLDİRİSİİnsanlık ailesinin bütün üyelerinin vaz geçilmez vasfı olan haysiyetlerine eşit ve devredilemez haklarına gösterilecek saygının, özgürlük, adalet ve dünya barışının temeli olduğu; insan haklarının tanınmamasının ve hor görülmesinin insanlık vicdanını isyana sevk eden vahşiliklere yol açtığını; söz ve inanç özgürlüğüne dayanan, yılgınlık ve yoksulluktan arınmış bir dünya kurulmasının insanların en yüce özlemi olduğunu; insanın zor ve baskıya karşı son çare olarak, ayaklanma durumunda kalmaması için insan haklarının bir hukuk rejimiyle korunmasının temel bir zorunluk olduğunu; Birleşmiş Milletler halklarının antlaşmalarında, insanın temel haklarına, erkek ve kadınların haysiyet ve değerine olan inançlarını bir kez daha belirttiklerini; toplumsal gelişmeyi özendirmeye ve daha tam bir özgürlük içinde daha iyi yaşam koşulları kurmaya karar verdiklerini; üye devletlerin, BM örgütü ile işbirliği ederek, insan haklarına ve temel özgürlüklerine tüm dünyaca gerçekten saygı gösterilmesinin sağlanmasını üstlenmiş olduklarını; bu hak ve özgürlüklerin herkesçe aynı biçimde anlaşılmasının, yukarıdaki yükümlülüğün eksiksiz biçimde yarına getirilmesi bakımından son derece önemli olduğunu; uluslararası dostça ilişkilerin geliştirilmesini sağlamanın temel şart olduğunu göz önünde . ulunduran; Genel Kurul bu insan hakları bildirisini, bütün halkların ve bütün ulusların, gerçekleştirmek için gayret göstermeleri gereken bir ideal olarak ilan eder; ta ki, bütün bireyler ve bütün sosyal guruplar bu bildirgeyi hatırlarından hiç çıkarmasınlar, öğretim ve eğitim yoluyla bu hak ve özgürlüklere saygı duygusunu aşılamayı bilsinler ve hem ulusal hem de uluslararası düzeyde bu hak ve özgürlüklerin, gerek üye devlet halkları arasında, gerek bu devletlerin yönetimi altındaki topraklarda, evrensel ve etkin bir biçimde tanınmasını ve uygulanmasını sağlasınlar.
Madde I Bütün insanlar özgür, haysiyet ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdan sahibidirler ve birbirlerine karşı kardeşlik duygusuyla hareket etmelidirler.
Madde II Herkes ırk, renk, cinsiyet, di, din, siyasi veya diğer herhangi bir görüş, milli veya toplumsal köken, zenginlik, doğum ya da başka herhangi bir ayırım gözetilmeksizin, bu bildirgede ilan edilen bütün hak ve bütün özgürlüklerden yararlanabilir. Ayrıca ister bağımsız ülke uyruğu olsun, ister vesayet altında veya özerklikten yoksun ya da hükümranlığı herhangi bir biçimde kısıtlanmış ülke yurttaşı olsun, bir kişi hakkında, uyruğu bulunduğu ülkenin siyasi, idari veya uluslararası statüsünden kaynaklanan herhangi bir ayrım yapılamaz.
Madde III Herkesin yaşama, özgürlük ve kişisel güvenlik hakkı vardır.
Madde IV Hiç kimse köle veya esir durumuna getirilemez; kölelik ve köle ticaretinin her türü yasaktır.
Madde V Hiç kimseye işkence yapılamaz, zalimce, insanlık dışı, aşağılatıcı ceza ve muamele uygulanamaz.
Madde VI Herkes, bulunduğu her yerde, hukuksal kişiliğinin tanınması hakkına sahiptir.
Madde VII Yasa önünde herkes eşittir ve ayrım gözetilmeden yasa himayesinden herkesin eşit olarak yararlanma hakkı vardır. Herkesin, bu bildiriye aykırı her türlü ayrımcı muameleye ve bu tür ayrımcılık için yapılacak her türlü kışkırtmaya karşı eşit korunma hakkı vardır.
Madde VIII Herkesin, anayasa veya kanunların kendisine tanıdığı temel haklara aykırı işlemlere karşı, doğrudan doğruya yetkili milli yargı organlarına başvurma hakkı vardır.
Madde IX Hiç kimse keyfi olarak tutuklanamaz, alıkonamaz veya sürgün edilemez.
Madde X Herkes hakları, yükümlülükleri veya cezai nitelikteki her türlü suçlamalar konusunda davasının tam bir eşitlikle, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından hakkaniyetle ve açık olarak görülmesi hakkına sahiptir.
Madde XI 1. Yasalara karşı bir eylemde bulunmakla suçlanan herkes, savunması için gerekli bütün güvencelerin sağlandığı açık bir yargılama sonunda yasal olarak suçluluğu saptanıncaya kadar suçsuz sayılır. 2. Hiç kimse, işlediği sırada ulusal veya uluslararası hukuka göre suç sayılmayan eylemlerinden veya ihmallerinden dolayı mahkum edilemez. Aynı şekilde, suçun işendiği sırada uygulanan cezadan daha ağır bir cezaya çarptırılamaz.
Madde XII Hiç kimse özel hayatı, ailesi, konutu veya yazışmaları konusunda keyfi müdahalelere, onur ve şöhretine karşı saldırıya maruz bırakılamaz. Herkes, bu müdahale ve saldırılara karşı yasaca korunma hakkına sahiptir.
Madde XIII 1. Bir devletin toprakları dahilinde özgür oyarak dolaşmak ve yerleşeceği yeri seçmek herkesin hakkıdır. 2. Herkesin, kendi ülkesi de dahil, herhangi bir ülkeyi terk etmek veya ülkesine dönmek hakkı vardır.
Madde XIV 1. Herkesin zulüm ve baskı karşısında başka ülkelere sığınma hakkından yararlanma hakkı vardır. 2. Bu hak, adi bir suçla veya Birleşmiş Milletler ilke ve amaçlarına aykırı davranışlarla gerçekten ilgili koğuşturmalarda ileri sürülemez.
Madde XV 1. Her bireyin bir vatandaşlığa hakkı vardır. 2Hiç kimse, keyfi olarak vatandaşlığından veya vatandaşlığını değiştirme hakkından mahrum edilemez.
Madde XVI 1. Evlenme çağına gelen her erkek ve kadın ırk, yurttaşlık veya din bakımından hiçbir kısıtlama olmaksızın evlenme ve aile kurma hakkına sahiptir. Kadının ve erkeğin evlenmede, evlilik sırasında ve evliliğin sona erdirilmesinde eşit hakları vardır. 2. Evlenme sözleşmesi ancak evlenecek kişilerin özgür rızasıyla yapılır. 3. Aile toplumun doğal ve temel öğesidir, toplum ve devlet tarafından korunur.
Madde XVII 1. Herkesin tek başına veya topu olarak, mal ve mülk edinmeğe hakkı vardır. 2. Hiç kimse keyfi olarak, mal varlığından yoksun edilemez.
Madde XVIII Herkes düşünce, vicdan ve din özgürlüğüne sahiptir; bu hak gene herkes için, tek başına veya topluca, kamu önünde veya özel olarak, öğretimle, ibadet ve ayinlerle dinini veya inancını ortaya koyma özgürlüğünü de gerektirir.
Madde XIX Herkes görüşlerinde ve görüşlerini açıklamada özgürdür. Bu özgürlük, görüşlerinden dolayı tedirgin edilmeme, ülke sınırları gözetilmeden bilgi ve düşüncelerini herhangi bir anlatım yoluyla arama, ede etme ve yayma hakkını da gerektirir.
Madde XX 1. Herkesin toplanma ve barışçı dernek kurma hakkı vardır; 2. Hiç kimse bir derneğe girmeye zorlanamaz.
Madde XXI 1. Herkesin doğrudan doğruya ve özgürce seçilen temsilciler aracılığıyla, ülkesinin kamu işerinin yönetimine katılma hakkı vardır. 2. Herkes ülkesindeki kamu hizmetlerinde eşit koşular içinde görev ama hakkına sahiptir. 3. Kamu iktidarı halkın iradesine dayanır; bu irade dürüst seçimlere belirlenmeli ve bu seçimler eşitliğe dayalı genel seçime ve gizli oyla veya oylama özgürlüğünü sağlayacak herhangi bir başka yöntemle, dönemsel olarak yapılmalıdır.
Madde XXII Her insan, toplumun bir üyesi olarak, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Bu hak, her insanın ulusal çaba ve uluslararası işbirliği sayesinde ve her ülkenin örgütlenmesi ve kaynakları göz önünde tutularak kişiliğinin gelişmesi ve insanlık onurunun korunması için vaz geçilmez sayılan iktisadi, sosyal ve kültürel haklarını elde etmesine olanak vermelidir.
Madde XXIII 1. Herkesin çalışmaya, işini özgürce seçmeye, adi ve elverişi çalışma koşullarına, işsizliğe karşı korunmağa hakkı vardır. 2. Herkes için, hiçbir ayırım gözetilmeden, eşit işe eşit ücret hakkı geçeridir. 3. Her çalışanın kendisinin ve ailesinin, insanlık onuruna uygun bir yaşam sağlayacak ve gerekirse her türlü sosyal güvenlik olanaklarıyla tamamlanan adi ve yeterli ücrete hakkı vardır. 4. Her insanın, çıkarlarını korumak için başkalarıyla birlikte sendika kurmağa ve kurulmuş sendikalara girmeğe hakkı vardır.
Madde XIV Her insanın dinlenme ve eğlenme, özelikle de çalışma süresini uygun ölçüler içinde sınırlamaya ve dönemsel olarak ücretli tatil hakkı vardır.
Madde XXV 1. Her insanın, gerek kendisinin gerek ailesinin sağlık ve huzurunu güvenceye alacak bir yaşam düzeyine, özelikle yiyecek, giyecek, konut, tıbbi bakım ve benzeri sosyal hizmetlere; işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk, yaşlılık veya kendi iradesi dışında geçim olanaklarından yoksun kaldığı öteki durumlarda güvenliğe hakkı vardır. 2, Analık ve çocukluğun özel bakım ve yardım görmeye hakkı vardır. Bütün çocuklar, ister evlilik içinde, ister evlilik dışında doğsunlar, aynı sosyal güvenlikten yararlanırlar.
Madde XXVI 1. Her insanın öğrenim hakkı vardır. Eğitim, en azından ilk ve temel eğitim düzeyinde parasız olmalıdır. Teknik ve mesleki eğitim genelleştirilmelidir; yüksek öğretim, yeteneklerine göre, tam bir eşitlikte herkese açık olmalıdır. 2. Eğitim insanın kişiliğinin tam olarak gelişmesini sağlamalı ve insan haklarıyla temel özgürlüklere saygıyı pekiştirmelidir. Eğitim, bütün milletler, ırk ve din grupları arasında anlayışı, hoşgörüyü ve sevgiyi desteklemeli, ayrıca barışın korunması için Birleşmiş Milletlerin sürdürdüğü etkinliklerin geliştirilmesine yönelik olmalıdır. 3. Ana babalar çocuklarına verilecek eğitimin seçiminde öncelikle hak sahibidirler.
Madde XXVII 1. Her insan, toplumun kültürel yaşamına özgürce katkıda bulunmak, güzel sanatlardan yararlanmak, bilimsel gelişmelere katılmak ve bunların sonuçlarından yararlanmak hakkına sahiptir. 2. Herkesin kendisine ait bilim, edebiyat ve sanat eserinden doğan maddi ve manevi menfaatlerinin korunmasını isteme hakkı vardır.
Madde XXVIII Herkesin bu bildirgede açıklanan hak ve özgürlüklerin, sosyal ve uluslararası düzeyde tam bir işlerlik kazanabileceği bir düzene hakkı vardır.
Madde XXIX 1. Her insanın, kişiliğinin özgürce ve tam olarak gelişmesine imkan sağlayacak topluluğa karşı yükümlülükleri vardır. 2. Herkes, haklarını kullanırken ve özgürlüklerinden yararlanırken ahlak, kamu düzeni ve genel refahın sağlanması için konan ve başkalarının hak ve özgürlüklerinin tanınmasını ve bunlara saygı gösterilmesini sağlamaya yönelik olan yasal kısıtlamalara uymak zorundadır. 3. Bu hak ve özgürlükler hiç bir durumda Birleşmiş Milletler’in amaç ve ilkelerine aykırı olarak kullanılamaz.
Madde XXX Bu bildirgenin hiç bir hükmü, bir devlete, gruba veya bireye, bildirgede yer alan hak ve özgürlüklerin yok edilmesine yönelik bir eyleme veya etkinliğe girişme hakkını vermez. |